Πως διαλέγουν οι άνθρωποι έναν επαγγελματία Ψυχικής Υγείας για την θεραπεία τους?

Η διαδικασία μέσα από την οποία ένας άνθρωπος επιλέγει έναν Ψυχοθεραπευτή έχει πολύ ενδιαφέρον και είναι μεγάλης σημασίας γιατί είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιτυχία της θεραπείας. Βέβαια η πρόταση που μόλις διαβάσατε εμπεριέχει έννοιες που είναι πολύ σύνθετες και επιδέχονται διάφορων ερμηνειών. Δηλαδή τι σημαίνει επιτυχία στην θεραπεία? Ποιος είναι ο Ψυχοθεραπευτής? Τι είναι ενδιαφέρον στην επιλογή του θεραπευτή και γιατί επηρεάζει την έκβαση της θεραπείας? Θα σας ζητήσω να κρατήσετε την υπόσχεση μου πως σύντομα θα αναπτυχθούν οι δυο πρώτες ερωτήσεις, ενώ αυτή την φορά θα μιλήσω για μία συνηθισμένη διαδικασία επιλογής και το πώς επηρεάζει.
Η πιο συνηθισμένη διαδικασία επιλογής έρχεται μέσα από τις συστάσεις, τις διαδικασίες προβολής και διαφήμισης, αλλά και του ονόματος κάποιου επαγγελματία τα οποία έχουν μεγάλη απήχηση στην κοινωνία μας. Φυσικά οι παραπάνω οδοί επιλογής έχουν τα θετικά τους αλλά και τα αρνητικά. Στα αρνητικά η καταλυτική παράμετρος είναι αυτή της υποκειμενικότητας. Μια θεμελιώδης έννοια της φαινομενολογίας λέει πως ο κόσμος είναι διαφορετικός για όλους μας, ο κάθε ένας βλέπει μέσα από διαφορετικά μάτια και έχει μία άλλη εμπειρία για κάθε τι που συμβαίνει. Ας δούμε λοιπόν πώς αυτό σχετίζεται με την επιλογή Ψυχοθεραπευτή και την παραμονή στην θεραπεία με ένα παράδειγμα. Κάποια στιγμή μια νεαρή γυναίκα μου ανέφερε την εμπειρία της πάνω στην Ομαδική και ατομική Ψυχοθεραπεία για περίπου δύο χρόνια. Πήγε συστημένη από μία φίλη της η οποία είχε ωφεληθεί κατά τα λεγόμενα της πολύ και είχε δει σημαντικές αλλαγές στην ζωή της. Όμως δεν ίσχυσε το ίδιο για την νεαρή γυναίκα που εξιστορούσε την εμπειρία της. Παρέμεινε όμως στην διαδικασία αυτή για δύο χρόνια χωρίς να παίρνει κάτι. Μα γιατί? θα ρωτήσει κάποιος. Η απάντηση, όπως προέκυψε από την διαδικασία της συζήτησης, είναι πως ο άνθρωπος που κάποια στιγμή καταλαβαίνει πως χρειάζεται επαγγελματική βοήθεια για να αντιμετωπίσει τα προβλήματα της ζωής του τείνει να προσεγγίζει την θεραπευτική διαδικασία, ως κάποιος που δεν ξέρει τι είναι το σωστό για αυτόν και που πάει να βρει αυτόν που ξέρει (ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή κτλ.). Με πιο απλά λόγια, εξαιτίας των συστάσεων η νεαρή κοπέλα έμεινε σε μια διαδικασία που δεν την βοηθούσε πιστεύοντας αρχικά πως αυτή δεν καταλάβαινε και στην συνέχεια πως η Ψυχοθεραπεία δεν δουλεύει. Φυσικά ήταν και μέρος της παθολογίας της να μην εμπιστεύεται την άποψη της κάτι που δυστυχώς δεν έγινε και αντιληπτό κατά την διάρκεια της θεραπείας της. Τα παραδείγματα αυτού του είδους είναι αρκετά γιατί υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που οι άνθρωποί οδηγούνται και παραμένουν σε θεραπευτικές διαδικασίες που δεν τους ταιριάζουν και δεν τους ωφελούν. Αυτό κάποιες φορές σχετίζεται με την ασυμβατότητα θεραπευτή θεραπευόμενου και κάποιες άλλες με την ελλιπή κατάρτιση από την πλευρά του «ειδικού».
Αν ψάχναμε λίγο παραπάνω αυτό τι φαινόμενο θα το βρίσκαμε και σε διάφορες άλλες πτυχές τις καθημερινότητας μας. Πολύ συχνά για οποιαδήποτε δουλειά οι άνθρωποι, ακόμα και αν υπάρχει μια πληθώρα διαθέσιμων επιλογών προς διερεύνηση, ζητάνε συστάσεις τις οποίες συχνά και αποδέχονται χωρίς έρευνα. Αυτή η διαδικασία τους επιτρέπει να βγάλουν από πάνω τους το άγχος της επιλογής και ακόμα περισσότερο το άγχος μήπως και δεν κάνουν την σωστή επιλογή, ή μήπως δεν πάει κάτι καλά. Το τελικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι το επιθυμητό μπορεί και όχι. Μπορούμε όμως για κάτι τόσο σημαντικό όσο η επιλογή ενός Ψυχοθεραπευτή να μένουμε μόνο σε συστάσεις παραμερίζοντας την προσωπική και ενεργητική συμμετοχή στην εύρεση του?
Συνοψίζοντας προτείνω να θυμάστε τα εξής, η Ψυχοθεραπεία είναι μια πολύ προσωπική διαδικασία, υπάρχουν πολλές προσεγγίσεις οι οποίες διαφοροποιούνται στα χέρια του κάθε Ψυχοθεραπευτή, οπότε αυτό που είναι καλό και βοηθητικό για τον έναν δεν είναι απαραίτητα για τον άλλο. Πάρτε την ευθύνη της θεραπείας σας, κάντε την επιλογή σας και αν δεν δουλέψει άλλαχτε θεραπευτή, αφού βέβαια έχετε συζητήσει τους προβληματισμούς σας στην θεραπείας σας.

Γιατί  πολλοί συνάνθρωποι μας ενώ θα μπορούσαν  να αλλάξουν την ζωή τους, αλλάζοντας τον τρόπο που σκέφτονται, δεν το κάνουν?
Αντίθετα, παραμένουν σε μια ζωή που δέν τους ικανοποιεί, αρνούμενοι στον εαυτό τους την πιθανότητα αλλαγής μέσα από την Ψυχοθεραπεία και την Συμβουλευτική.
Θα αναφερθώ σε διάφορα εμπόδια που βάζουν οι άνθρωποι που χρειάζονται  βοήθεια από έναν επαγγελματία της Ψυχικής Υγείας στον ίδιο τους τον εαυτό.
Οικονομικοί λόγοι:  Ένας συχνός λόγος που αναφέρεται είναι η έλλειψη οικονομικών πόρων, ειδικότερα στην επόχη που διανύουμε. Βέβαια πιο ακριβές είναι πως υπάρχει μια ιεράρχιση αναγκών στην οποία η Ψυχική υγεία έρχεται μάλλον σε τελευταίες θέσεις. Βλέπουμε πως προέχουν άλλες ανάγκες όπως η ένδυση, διασκέδαση, αγορά οχήματος και άλλα, που συχνά υπερβαίνουν τις οικονομικές δυνατότητες όπως μας αποκάλυψε η οικονομική κρίση.
Μα καλά, θα ρωτήσει κάποιος, μήπως αυτοί οι άνθρωποι είναι καλά στην ζωή τους και απλά ξέρουν τί θέλουν να αποκτήσουν? Φυσικά και υπάρχει αυτή η κατηγορία ανθρώπων. Εγώ όμως αναφέρομαι σε αυτούς που μεγαλώνοντας και αναπτύσοντας την προσωπικότητα τους, έφτασαν να εξυπηρετούν ανάγκες που δεν είναι πραγματικά οφέλιμες για αυτούς και σχηματίστηκαν ως αντίδοτο σε δυσάρεστα συναισθήματα. Η κατανάλωση με σκοπό την αλλαγή συναισθήματος είναι κοινή, η εξυπηρέτηση και το χτίσιμο κάποιας εικόνας που θεωρεί ο καθένας ότι θα έπρεπε να έχει, είναι επίσης συχνή. Αυτές και άλλες συμπεριφορές φτάνουν κάποια στιγμή να συμβαίνουν αυτόματα, χωρίς όμως να καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν τα δυσάρεστα συναισθήματα ακόμα και μετά την απόκτηση αγαθών ή και την επίτευξη στόχων. Έτσι η διαδικασία συνεχίζεται, ενώ συχνά εγκαθίσταται  μια ανεξήγητη αίσθηση ανικανοποίητου.
Θα πρότεινα σε κάθε άνθρωπο που διανύει μια περίοδο της ζωής του, όπου τα δυσάρεστα συναισθήματα και τα αδιέξοδα στον τρόπο που σχετίζεται,  έχουν γίνει κανόνας, να κοιτάξει τον «ανασταλτικό οικονομικό παράγοντα» και τις διαστάσεις του με πιο ευρεία οπτική. Επίσης να θυμήσω πως παρατεταμένα δυσάρεστα συναισθήματα ή και αδυναμία σύναψης ικανοποιητικών σχέσεων μπορεί τελικά να έχουν μακροπρόθεσμα πολύ μεγάλο αντίκτυπο στην οικονομική κατάσταση κάποιου, αλλά και ακόμα χειρότερα να επηρεάσουν την σωματική του υγεία. Τελικά ένα «έξοδο» φαινομενικά μεγάλο για το παρόν, είναι απειροελάχιστο μπροστά στο γενικότερο κόστος μιας ζωής με δυσάρεστα συναισθήματα και επιζήμιες αποφάσεις.
Ημιμάθεια: Υπάρχουν πολλές παρανοήσεις σχετικά με το τί γίνεται στην Ψυχοθεραπεία. Κάποιοι λένε πως δεν θέλουν έναν Ψυχοθεραπευτή να τους πεί τί να κάνουν στη ζωή τους. Άλλοι ισχυρίζονται πως ξέρουν τί φταίει στη ζωή τους και πως αν τα πράγματα πήγαιναν με ένα συγκεκριμένο τρόπο όλα θα ήταν καλά. Κάποιοι άλλοι λένε πως θέλουν άμεσο και γρήγορο αποτέλεσμα στα προβλήματα τους και δεν μπορούν να περιμένουν για χρόνια μέχρι να δουλέψει η Ψυχοθεραπεία (παράλληλα όμως συνεχίζουν να μένουν για χρόνια στις ίδιες προβληματικές καταστάσεις).  
Στα παραδείγματα που έφερα βλέπετε κάποιες από τις αντιλήψεις που κρατάνε τους ανθρώπους μακριά από την διαδικασία της θεραπείας, όμως ας δούμε πως μπορεί αυτές οι απόψεις να εκφράζονται και στην ζωή κάποιου.
Για παράδειγμα αυτός που ξέρει τι θα του πεί ο Ψυχοθεραπευτής και δεν έχει όρεξη να του πεί κάποιος τί να κάνει (βέβαια δεν είναι αυτή η δουλειά του Ψυχοθεραπευτή) μπορεί να τηρεί μια αντίστοιχη στάση στην ζωή του, δηλαδή να προσπαθεί να έχει τον έλεγχο των καταστάσεων μέσα από τις σκέψεις του για τα επερχόμενα γεγονότα και να προετοιμάζεται ανάλογα. Ένας άνθρωπος που έχει μάθει να λειτουργεί έτσι, ίσως ζεί μια πολύ περιορισμένη ζωή από πλευράς αλληλεπίδρασης αφού δεν «βλέπει» πραγματικά, απλά επιβεβαιώνει ή διαψεύδει προσδοκίες.
Αυτός που βιάζεται για το αποτέλεσμα και έτσι μένει στα ίδια, ίσως είναι κάποιος που και στην υπόλοιπη ζωή του διακατέχεται από έντονο άγχος για να γίνουν τα πράγματα γρήγορα, να επιτευχθούν οι στόχοι και γενικά να πάνε όλα καλά. Αυτό το άγχος όμως ίσως να αποτελεί εμπόδιο σε όλα αυτά, να επηρεάζει την ποιότητα της ζωής και πολύ συχνά να μην αφήνει τα επιτεύγματα να προσφέρουν ικανοποίηση. Αντίθετα αν εξέταζε τα κίνητρα και τις σκέψεις πίσω από τον συγκεκριμένο τρόπο ύπαρξης, θα ήταν σε θέση να δεί αν του ταιριάζει. Βλέπετε συχνά οι άνθρωποι βιώνουν δυσάρεστα συναισθήματα επειδή έχουν μια σειρά από σκέψεις και μαθημένους τρόπους αντίδρασης που τους οδηγούν εκεί. Αν λείπει η γνώση αυτού του αθέατου μηχανισμού οι καταστάσεις απλά διαιωνίζονται.
Οτιδήποτε σας σταματάει από την βελτίωση της υγείας σας, είτε σωματική είτε ψυχική θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό. Συνήθως εκεί βρίσκονται οι πιο καλά κρυμμένες, δυσλειτουργικές σκέψεις σας.

Βασίλης Παπακωνσταντίνου